Thông tin tổng quát về nhiễm trùng vết mổ, thời điểm xuất hiện, cách phân loại và phương pháp phòng ngừa
Nhiễm trùng vết mổ hay hậu phẫu thuật không chỉ phát triển sau cuộc phẫu thuật lớn như: phẫu thuật chi trên/chi dưới, khớp háng, cột sống, nội soi,… mà còn trong thực hành lâm sàng hằng ngày sau các phẫu thuật hoặc chấn thương nhỏ, cả ở bệnh nhân ngoại trú và nội trú.
Ở những bệnh nhân có các yếu tố nguy cơ, chẳng hạn như đái tháo đường, tuổi cao, thiếu máu cục bộ và nhiễm trùng do vi khuẩn, những vết thương tưởng như nhỏ và vô hại vẫn có thể dẫn đến biến chứng và vết thương mạn tính. Cùng Tân Mai Thành tìm hiểu chi tiết về chủ đề này thông qua nội dung sau đây!
Nhiễm trùng vết mổ là gì?
Nhiễm trùng vết mổ là những nhiễm khuẩn tại vị trí phẫu thuật, khi vi khuẩn xâm nhập vào cơ thể thông qua vết thương hở.
- Nếu vết thương sạch, tỉ lệ nhiễm trùng khoảng 1.5% – 3.9%
- Nếu vết thương bẩn, tỉ lệ nhiễm trùng khoảng 28% – 40%
Thông thường, khi có vi khuẩn xâm nhập, để chống chọi với chúng hệ miễn dịch được khởi động, điều tiết các tế bào miễn dịch đi tới để kháng khuẩn, chống viêm.
Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp đặc biệt như số lượng vi khuẩn quá nhiều do vết thương bị nhiễm bẩn, người bệnh bị suy giảm miễn dịch,… hiện tượng nhiễm trùng sẽ xảy ra.
Thời điểm xuất hiện nhiễm trùng vết mổ
Sau phẫu thuật, nhiễm trùng vết mổ có thể xảy ra trong 30 ngày đối với phẫu thuật thông thường và khoảng 1 năm sau đối với phẫu thuật cấy ghép nội tạng hoặc bất kỳ bộ phận nhân tạo nào khác. Tuy nhiên, nếu không được xử lí đúng cách, nhiễm trùng có thể xảy ra nhanh sau 24 – 72 giờ.
Một số yếu tố làm gia tăng khả năng nhiễm trùng vết mổ:
- Bệnh nhân lớn tuổi hoặc có mang những bệnh lí nền (Đái tháo đường, béo phì, lưu thông máu kém,…)
- Phẫu thuật ở khu vực từng chịu thương tổn hoặc đã phẫu thuật trước đó
- Giảm khả năng di động hoặc không vận động được
- Vệ sinh kém
Phân loại và biểu hiện của nhiễm trùng vết mổ
Nhiễm trùng vết mổ được chia thành 3 loại với các đặc điểm và biểu hiện khác nhau:
– Nhiễm trùng vết mổ nông
Là nhiễm trùng xảy ra trong vòng 30 ngày sau phẫu thuật, chỉ liên quan tới da và tổ chức dưới da và người bệnh có ít nhất một trong các biểu hiện sau:
- Vết mổ bị sưng, đỏ, đau hay vết mổ tụ dịch
- Chảy mủ từ vết mổ nông
- Phân lập được vi sinh vật qua cấy vô khuẩn dịch hoặc mô từ vết mổ
(Trong trường hợp phẫu thuật ở vùng xương chậu, ruột, hệ sinh dục và hệ tiết niệu, nhiễm trùng vết thương sẽ xảy ra nếu bệnh nhân đang hoặc có bệnh sử nhiễm khuẩn đường ruột như coliform và khuẩn kị khí. Ngoài ra, vi khuẩn thường được tìm thấy trên da như Staphylococci (Tụ cầu khuẩn) và Streptococci là nguyên nhân phổ biến gây ra nhiễm trùng vết thương hậu phẫu.)
– Nhiễm trùng vết mổ sâu
Là nhiễm trùng xảy ra trong vòng 30 ngày sau phẫu thuật hoặc trong vòng 1 năm với phẫu thuật có đặt dụng cụ cấy ghép, là nhiễm khuẩn tại mô mềm sâu (lớp cân cơ) của vết mổ và người bệnh có ít nhất một trong các biểu hiện sau:
- Vết mổ bị sưng, đỏ, đau hay vết mổ tụ dịch và có chảy mủ từ vết mổ sâu;
- Toác vết mổ tự nhiên hoặc phẫu thuật viên chỉ định mở vết mổ khi người bệnh sốt (≥ 38oC)
- Đau nhiều hoặc phù nề tại vết mổ hoặc áp xe
- Các bằng chứng khác liên quan tới vết mổ sâu xác định qua thăm khám trực tiếp, trong khi phẫu thuật lại hoặc qua xét nghiệm giải phẫu bệnh, X-quang.
– Nhiễm trùng vết mổ tại cơ quan/khoang cơ thể
Là nhiễm trùng tại vị trí cơ quan/khoang của bất kỳ bộ phận nào của cơ thể, ngoại trừ đường rạch da, cân, cơ được mở hoặc thao tác trong quá trình phẫu thuật.
Nhiễm trùng vết mổ dạng này xảy ra trong vòng 30 ngày sau phẫu thuật hoặc trong vòng một năm với phẫu thuật có đặt dụng cụ cấy ghép và người bệnh có ít nhất một trong các triệu chứng sau:
- Chảy mủ từ dẫn lưu được đặt trong khoang/cơ quan.
- Phân lập được vi sinh vật qua cấy vô khuẩn dịch hoặc mô của cơ quan/khoang;
- Áp xe hoặc bằng chứng nhiễm khuẩn khác liên quan tới cơ quan/khoang được xác định qua thăm khám trực tiếp, trong khi phẫu thuật lại hoặc qua xét nghiệm giải phẫu bệnh, X-quang.
Phải làm gì khi vết mổ đã bị nhiễm trùng?
Việc đầu tiên cần làm khi vết mổ bị nhiễm trùng là làm sạch vết thương và thay băng gạc thường xuyên nhằm hạn chế tình trạng nhiễm khuẩn tiến triển nghiêm trọng hơn. Đồng thời, bệnh nhân cũng sẽ được kê toa thuốc kháng sinh để điều trị tận gốc vấn đề này.
Tùy vào nguyên nhân và mức độ nhiễm khuẩn mà mỗi người sẽ nhận được toa thuốc khác nhau. Ngoài ra, việc điều trị có thể kéo dài nếu người bệnh có những dấu hiệu cho thấy vùng nhiễm trùng tiếp tục lấn sâu vào trong và gây sốt.
Mặt khác, không ít trường hợp người bị nhiễm trùng vết mổ cần phẫu thuật lần hai để điều trị nhiễm trùng, dẫn lưu dịch mủ trong cơ quan hoặc khoang phẫu thuật hoặc nghiêm trọng hơn là thay thế những bộ phận nhân tạo đã được ghép vào.
Cách chăm sóc vết mổ sau phẫu thuật để phòng tránh nhiễm trùng
– Vệ sinh vết thương luôn khô sạch
Những thiếu sót hoặc sai phạm quy tắc trong quá trình vệ sinh vết thương là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến nhiễm trùng vết thương. Việc làm sạch bề mặt vết thương bị khâu và vùng da xung quanh cần được thực hiện với đôi bàn tay đã được rửa sạch với xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn. Nên dùng kềm gắp với bông gòn, gạc hoặc vải mềm thấm dung dịch nước muối sinh lý.
Sau đó, nhẹ nhàng lau hoặc chấm nhẹ trên bề mặt vết thương (Nên chọn gạc đủ mềm để tránh làm vết thương bị tổn thương). Kế tiếp là lau rửa vùng da xung quanh vết thương, lan rộng trong phạm vi bán kính khoảng 5cm. Cần tôn trọng trình tự này để hạn chế lây nhiễm cho vết mổ.
Không sử dụng chất tẩy rửa da, xà phòng kháng khuẩn, rượu, iốt hoặc peroxide (nước oxy già), các loại kem dưỡng da, kem giữ ẩm hoặc dầu, dung dịch thảo dược nào ngoại trừ khi đã có chỉ định của bác sĩ. Cuối cùng, lau khô vết thương cùng với gạc và băng lại bằng gạc sạch.
– Thay băng cho vết thương
Thay băng mới là hình thức tránh mô mới mọc ăn sâu vào băng cũ cũng như đảm bảo vệ sinh tránh nhiễm trùng vết mổ. Đối với việc thay băng cho vết thương sau phẫu thuật, các bác sĩ sẽ có những hướng dẫn cụ thể cho bệnh nhân về thời điểm có thể tháo băng vết mổ.
Thông thường một ngày sau khi xuất viện, các vết thương không cần phải thay băng, ngoại trừ những vết thương hở, vết thương tụ dịch sau phẫu thuật. Lúc này, điều bệnh nhân cần làm là giữ kín khu vực phẫu thuật để bảo vệ vết thương. Những ngày kế tiếp bệnh nhân hãy thực hiện việc thay băng cho vết thương.
Khi thay băng cần lưu ý:
- Tháo băng đúng cách: chú ý tháo băng chỉ nên chạm vào phần băng còn sạch, nếu băng bị bẩn nên dùng kẹp để lấy băng ra để tránh nhiễm trùng thứ phát cho vết thương. Tháo băng cần làm nhẹ nhàng.
- Số lần thay băng tuân theo chỉ định của bác sĩ
- Phải rửa tay bằng xà phòng trước khi mở băng và thay băng
- Không làm ướt băng hoặc làm bẩn băng
– Xây dựng chế độ dinh dưỡng phù hợp
Chế độ dinh dưỡng cho người sau phẫu thuật có tác động rất lớn đến quá trình hồi phục, chính vì vậy khi chăm sóc vết thương hậu phẫu thuật bệnh nhân cần chú ý đến vấn đề này.
Các chuyên gia y tế khuyên rằng, để người bệnh phục hồi nhanh chóng cũng như vết thương nhanh lành sau phẫu thuật, bệnh nhân nên lựa chọn những thực phẩm tươi, sạch giàu protein, chất xơ như thịt, trái cây, rau xanh….
Ngược lại bệnh nhân nên tránh các thức ăn, đồ uống có chứa chất kích thích như rượu, bia, đồ ăn cay nóng… Đặc biệt nên hạn chế các thực phẩm như trứng, đồ tanh, rau muống, đồ nếp… để ngăn ngừa các yếu tố gây sẹo.
Những lưu ý khi chăm sóc vết thương hậu phẫu thuật
– Tuân thủ hướng dẫn và yêu cầu của bác sĩ
Bác sĩ là những người có chuyên môn kỹ thuật cho nên tất cả những thông tin tư vấn hướng dẫn của họ bệnh nhân đều phải lắng nghe và tuân thủ thực hiện. Theo đó, hãy thực hiện đúng các chỉ định của bác sĩ về việc dùng thuốc và chăm sóc vết thương. Điều này giúp rút ngắn quá trình hồi phục vết thương sau mổ.
– Hạn chế vận động mạnh và quá sức
Thông thường sau khi phẫu thuật rời phòng theo dõi hậu phẫu, bác sĩ sẽ yêu cầu bệnh nhân vận động sớm. Nhưng lưu ý, bệnh nhân nên di chuyển nhẹ nhàng để tránh ảnh hưởng đến vết thương khiến băng bị bung và có nguy cơ bị bung chỉ khâu.
Bệnh nhân tránh vận động quá sức, thay vào đó hãy nghỉ ngơi nhiều và ngủ đủ giấc. Điều này tác động tích cực đến quá trình hồi phục của bệnh nhân. Ngoài ra, để chăm sóc tốt nhất cho vết thương hậu phẫu thuật, bệnh nhân tránh để vết mổ tiếp xúc với ánh sáng để quá trình hồi phục nhanh chóng hơn.
– Theo dõi các dấu hiệu bất thường của vết thương
Sau khi phẫu thuật, bệnh nhân cần đặc biệt theo dõi vết thương để kịp thời xử lý khi xảy ra những tình huống nguy hiểm như nhiễm trùng vết mổ.
Nếu xuất hiện những dấu hiệu sau đây, bệnh nhân cần nhanh chóng đưa người bệnh đến các cơ sở y tế để kiểm tra:
- Sau 3 – 4 ngày phẫu thuật, vết thương đột ngột khó chịu, tê nhức hoặc đau tăng dần
- Vết thương có dấu hiệu sưng đỏ, tụ dịch, chảy máu, vùng da xung quanh phù nề
- Bệnh nhân có biểu hiện mệt mỏi, ớn lạnh hoặc sốt cao trên 38.5˚C
- Vết thương bị bung chỉ khâu
Tạm kết
Như vậy, nhiễm trùng vết mổ có thể xem là một biến chứng nguy hiểm. Bên cạnh đó đây cũng là một trong những điều đáng lo ngại đối với cả nhân viên y tế lẫn người thân. Nhưng may mắn là hoàn toàn có thể phòng ngừa sớm các dạng nhiễm trùng vết mổ bằng nhiều phương pháp.
Một trong số đó chính là việc sử dụng các dạng băng gạt chuyên dụng chất lượng cao có khả năng hạn chế nhiễm trùng vết mổ, chăm sóc vết thương hậu phẫu như MEPILEX® BORDER POST-OP. Đây là một sản phẩm chính hãng từ thương hiệu Molnlycke Thụy Điển.
Hiện tại, các dòng sản phẩm chăm sóc vết thương từ của thương hiệu Molnlycke Thụy Điển đang được phân phối chính hãng bởi công ty Tân Mai Thành. Vui lòng gọi đến hotline 0909 030 68 96 (HCM) hoặc 090 596 8338 (HN) để được tư vấn trực tiếp!
Xem thêm:
- Acid hypochlorous – giải pháp chăm sóc da hiệu quả và an toàn
- Vết thương có tiết dịch và 6 lưu ý cần biết
- 4 Giai đoạn của Quá trình lành vết thương
tanmaithanh.com
Nguồn tham khảo:
Nhiễm trùng vết thương- triệu chứng- cách vệ sinh vết thương https://www.vinmec.com/vi/tin-tuc/thong-tin-suc-khoe/nhiem-trung-vet-mo-nhung-dieu-can-biet/;https://www.cdc.gov/; https://www.vinmec.com/vi/tin-tuc/thong-tin-suc-khoe/nhi/cham-soc-vet-mo-sau-phau-thuat/
Tỉ lệ nhiễm trùng vết thương https://thuvienyhoc.com/tai-lieu/nhiem-trung-vet-thuong-bai-giang-dhyd-tphcm/
Chăm sóc vết thương nhiễm trùng https://hellobacsi.com/benh-truyen-nhiem/van-de-nhiem-khuan-khac/nhiem-trung-vet-mo-nhiem-trung-vet-thuong/#gref
Chăm sóc vết thương sau phẫu thuật https://longhuyetph.vn/xu-ly-vet-thuong/vet-thuong-sau-phau-thuat/cach-cham-soc-vet-thuong-sau-phau-thuat-tai-nha-an-toan-khong-gay-seo.html
https://www.aerzteblatt.de/int/archive/references?id=197083
https://www.slideshare.net/EWMA/ep502-484-37992046
https://www.google.com.vn/search?tbm=isch&q=Preventing%20orthopaedic%20surgeryrelated%20wound%20blisters#imgrc=S8xoSkNAcdgQHM
https://www.researchgate.net/publication/273701965
https://www.molnlycke.ae/contentassets/bc22965e08114c53a70177e41bcab598/mepilex-border-post-op-ag–application–guide.pdf
https://www.capesmedical.co.nz/media/mepilex-border-post-op.pdf
https://www.researchgate.net/publication/306096712
