Đo điện cơ sàn chậu là gì? Vai trò và ứng dụng
HCM: 0909 036 896 | HN: 0905 968 338
TÂN MAI THÀNH MEDICAL

Đo điện cơ sàn chậu là gì? Vai trò trong đánh giá chức năng cơ sàn chậu

Đo điện cơ sàn chậu là gì? Vai trò trong đánh giá chức năng cơ sàn chậu

Đo điện cơ sàn chậu (Pelvic Floor Electromyography – Pelvic Floor EMG) là phương pháp ghi nhận tín hiệu điện phát sinh khi các cơ sàn chậu được kích hoạt. Kết quả đo giúp chuyên gia quan sát hoạt động cơ ở trạng thái nghỉ, trong quá trình co chủ động và khi thư giãn. 

Phương pháp này hỗ trợ đánh giá chức năng cơ sàn chậu, đặc biệt khi cần quan sát khả năng kích hoạt và phối hợp hoạt động cơ. Tuy nhiên, EMG không trực tiếp đo lực co cơ và không thể thay thế bệnh sử, thăm khám lâm sàng hoặc các phương pháp đánh giá khác khi có chỉ định.

Đo điện cơ sàn chậu là gì?

Đo điện cơ sàn chậu là gì?

Điện cơ (Electromyography – EMG) là kỹ thuật ghi nhận điện thế phát sinh từ quá trình khử cực của màng sợi cơ. Tín hiệu được thu nhận thông qua điện cực đặt trên bề mặt cơ thể hoặc tích hợp trong đầu dò chuyên dụng. 

Đối với cơ sàn chậu, EMG thường được sử dụng để ghi nhận hoạt động điện cơ trong các trạng thái: 

  • Khi cơ ở trạng thái nghỉ. 
  • Khi người bệnh chủ động co cơ sàn chậu. 
  • Khi duy trì co cơ trong một khoảng thời gian. 
  • Khi người bệnh thả lỏng và thư giãn cơ. 

Theo báo cáo chuẩn hóa thuật ngữ đánh giá cơ sàn chậu của International Continence Society (ICS) năm 2021, việc đo và diễn giải EMG cần xem xét loại điện cực, vị trí đặt, tư thế người bệnh và điều kiện ghi nhận tín hiệu. 

Nguồn: ICS – An International Continence Society report on the terminology for pelvic floor muscle assessment (2021). 

Cần phân biệt hai khái niệm: 

  • Hoạt động điện cơ: phản ánh tín hiệu điện liên quan đến quá trình kích hoạt cơ. 
  • Sức mạnh cơ: phản ánh khả năng tạo lực của cơ, cần được đánh giá bằng thăm khám hoặc công cụ đo lực phù hợp. 

Do đó, tín hiệu EMG không đồng nghĩa với lực co cơ. Một chỉ số điện cơ đơn lẻ không đủ để kết luận cơ sàn chậu khỏe hay yếu.

Đo điện cơ sàn chậu giúp đánh giá những gì?

Đo điện cơ sàn chậu giúp đánh giá những gì?

Tùy thiết bị và quy trình thực hiện, EMG có thể cung cấp thông tin về một số khía cạnh hoạt động của cơ sàn chậu. 

Hoạt động cơ ở trạng thái nghỉ 

Khi người bệnh được hướng dẫn thả lỏng cơ, hệ thống ghi nhận tín hiệu điện cơ nền tại vùng khảo sát. Thông tin này hỗ trợ chuyên gia quan sát mức hoạt động điện cơ khi nghỉ và khả năng thư giãn của nhóm cơ được đo. 

Tuy nhiên, tín hiệu nền cao không tự động đồng nghĩa với tăng trương lực cơ bệnh lý. Kết quả cần được xem xét cùng điều kiện ghi đo và thăm khám lâm sàng. 

Khả năng kích hoạt cơ khi co chủ động 

Khi người bệnh thực hiện động tác co cơ sàn chậu, EMG ghi nhận sự thay đổi của tín hiệu điện. Qua đó, chuyên gia có thể quan sát phản ứng của cơ trong quá trình co chủ động. 

Thông tin này có thể hữu ích với người gặp khó khăn trong việc nhận biết hoặc thực hiện đúng động tác co cơ sàn chậu. 

Khả năng duy trì co cơ và thư giãn 

Trong một số quy trình, người bệnh được yêu cầu duy trì co cơ, sau đó thả lỏng. Tín hiệu EMG cho phép quan sát diễn biến hoạt động điện cơ trong từng giai đoạn. 

Tuy nhiên, khả năng duy trì tín hiệu điện cơ không đồng nghĩa với phép đo trực tiếp sức bền cơ. Nghiên cứu trên 66 phụ nữ có rối loạn chức năng sàn chậu cho thấy EMG bề mặt có độ tin cậy kiểm tra lặp lại tốt, nhưng khả năng phản ánh thay đổi về sức mạnh và sức bền sau tập luyện không hoàn toàn tương đương với đo áp lực. 

Nguồn: Brækken và cộng sự – Reliability, validity and responsiveness of pelvic floor muscle surface electromyography and manometry (2021). 

Khả năng phối hợp hoạt động cơ 

Cơ sàn chậu cần co và thư giãn phù hợp với từng hoạt động chức năng. Trong một số trường hợp rối loạn tiểu tiện hoặc đại tiện, EMG có thể được sử dụng để hỗ trợ quan sát hoạt động cơ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ chức năng hoặc kết hợp với các phương pháp thăm dò chuyên biệt. 

Việc lựa chọn phương pháp cần dựa trên triệu chứng và mục tiêu đánh giá, không phải mọi trường hợp rối loạn sàn chậu đều cần đo EMG.

Các phương pháp đo điện cơ sàn chậu

Điện cơ bề mặt 

Điện cực được đặt trên da tại vùng đáy chậu hoặc vị trí phù hợp để ghi nhận tín hiệu điện cơ. 

Ưu điểm của phương pháp này là không cần đưa đầu dò vào âm đạo hoặc trực tràng. Tuy nhiên, tín hiệu có thể chịu ảnh hưởng từ hoạt động của các nhóm cơ lân cận. 

Hiện tượng nhiễu chéo (crosstalk) xảy ra khi điện cực ghi nhận cả tín hiệu từ những cơ xung quanh, làm giảm khả năng xác định chính xác nguồn gốc tín hiệu. 

Nguồn: Technologies for Evaluation of Pelvic Floor Functionality – A Systematic Review. 

Điện cơ bằng đầu dò âm đạo hoặc trực tràng 

Phương pháp này sử dụng đầu dò chuyên dụng có tích hợp điện cực, được đưa vào âm đạo hoặc trực tràng theo chỉ định và quy trình chuyên môn. 

Điện cực nằm gần vùng cơ cần khảo sát hơn so với điện cực đặt trên da. Một số đầu dò được thiết kế với nhiều điện cực để ghi nhận tín hiệu tại các vị trí khác nhau. 

Kết quả vẫn phụ thuộc vào cấu tạo đầu dò, vị trí đặt, tư thế người bệnh và quy trình ghi nhận. Việc lựa chọn phương pháp cần bảo đảm phù hợp với đối tượng và có sự đồng thuận của người bệnh.

Đo điện cơ EMG khác gì so với đo áp lực cơ?

EMG và đo áp lực (Manometry) đều có thể được sử dụng để đánh giá chức năng cơ sàn chậu, nhưng ghi nhận những thông số khác nhau. 

Tiêu chí Điện cơ EMG Đo áp lực Manometry 
Nguyên lý Ghi nhận hoạt động điện liên quan đến kích hoạt cơ Ghi nhận áp lực trong quá trình co cơ 
Thông tin chính Hoạt động điện cơ khi nghỉ và co Thay đổi áp lực liên quan đến co cơ 
Ứng dụng Quan sát hoạt động cơ và hỗ trợ phản hồi sinh học Hỗ trợ đánh giá khả năng tạo áp lực 
Giới hạn Phụ thuộc vị trí điện cực và điều kiện ghi tín hiệu Phụ thuộc vị trí cảm biến và điều kiện đo 

Một nghiên cứu so sánh hai phương pháp trên phụ nữ có rối loạn chức năng sàn chậu cho thấy EMG và manometry có mối tương quan ở một số thông số, nhưng không phản ánh hoàn toàn giống nhau về sự thay đổi sức mạnh và sức bền cơ sau tập luyện. 

Nguồn: Brækken và cộng sự (2021). 

Vì vậy, không nên xem EMG là phương pháp thay thế hoàn toàn cho đo áp lực hoặc thăm khám chức năng cơ sàn chậu.

Quy trình đo điện cơ sàn chậu

Quy trình thực hiện phụ thuộc vào thiết bị, phương pháp ghi nhận và mục tiêu đánh giá. Các bước cơ bản gồm: 

  1. Đánh giá ban đầu: Khai thác triệu chứng, tiền sử và xác định vấn đề chức năng cần khảo sát. 
  2. Giải thích và chuẩn bị: Hướng dẫn người bệnh về phương pháp, tư thế và các động tác cần thực hiện. 
  3. Đặt điện cực hoặc đầu dò: Thực hiện đúng vị trí và quy trình kỹ thuật. 
  4. Ghi nhận tín hiệu: Người bệnh lần lượt thực hiện trạng thái nghỉ, co cơ, duy trì co và thư giãn. 
  5. Phân tích kết quả: Chuyên gia đối chiếu tín hiệu với triệu chứng, kết quả thăm khám và các thông tin liên quan. 

Theo ICS, vị trí và hướng đặt điện cực, tư thế người bệnh, thiết bị ghi nhận và điều kiện thực hiện cần được xem xét khi diễn giải kết quả EMG. 

Nguồn: ICS – Pelvic Floor Muscle Assessment (2021).

Giới hạn của phương pháp đo điện cơ sàn chậu

Mặc dù cung cấp thông tin hữu ích về hoạt động điện cơ, phương pháp này vẫn có những giới hạn: 

  • Không đo trực tiếp lực co cơ: EMG không thay thế hoàn toàn phép đo áp lực hoặc đánh giá sức mạnh cơ bằng phương pháp phù hợp. 
  • Có thể chịu ảnh hưởng từ cơ lân cận: Nhiễu chéo có thể làm tín hiệu ghi nhận không phản ánh riêng nhóm cơ mục tiêu. 
  • Phụ thuộc kỹ thuật đo: Vị trí điện cực, tư thế và điều kiện thực hiện có thể ảnh hưởng đến kết quả. 
  • Không tự xác định nguyên nhân bệnh lý: EMG cần được diễn giải cùng bệnh sử và thăm khám lâm sàng. 

Nguồn: ICS (2021) và Technologies for Evaluation of Pelvic Floor Functionality – A Systematic Review. 

Do đó, không nên sử dụng một chỉ số EMG đơn lẻ để kết luận người bệnh bị yếu cơ, tăng trương lực cơ hoặc mắc một bệnh lý sàn chậu cụ thể.

Hệ thống MAPLe hỗ trợ đánh giá điện cơ sàn chậu như thế nào?

Hệ thống MAPLe hỗ trợ đánh giá điện cơ sàn chậu như thế nào?

MAPLe là hệ thống đánh giá và hỗ trợ điều trị chức năng cơ sàn chậu do Novuqare (Hà Lan) phát triển. 

Theo tài liệu kỹ thuật của nhà sản xuất, đầu dò MAPLe có 24 điện cực bố trí theo hướng 360°, hỗ trợ ghi nhận hoạt động điện cơ tại nhiều vị trí quanh vùng sàn chậu. Đầu dò được thiết kế để sử dụng qua đường âm đạo hoặc trực tràng theo chỉ định chuyên môn. 

Nguồn: Novuqare – MAPLe Probe. 

Một số đặc điểm của hệ thống: 

  • Ghi nhận đa điểm: Thu thập tín hiệu điện cơ tại nhiều vị trí thông qua 24 điện cực. 
  • Quan sát hoạt động theo vị trí: Hỗ trợ chuyên gia xem xét sự khác biệt tín hiệu giữa các phía và vị trí được khảo sát. 
  • Theo dõi tín hiệu: Hiển thị hoạt động điện cơ trong quá trình người bệnh thực hiện các động tác. 
  • Hỗ trợ phản hồi sinh học: Sử dụng dữ liệu ghi nhận để hỗ trợ người bệnh nhận biết hoạt động cơ. 
  • Tích hợp kích thích điện: Hỗ trợ kích thích điện theo cấu hình và chương trình được lựa chọn. 

Nguồn: Novuqare – MAPLe System. 

Các đặc điểm trên là thông tin về thiết kế và chức năng do nhà sản xuất công bố. Không nên suy luận rằng số lượng điện cực nhiều hơn mặc nhiên đồng nghĩa với độ chính xác chẩn đoán hoặc hiệu quả điều trị cao hơn. Kết quả vẫn cần được diễn giải bởi nhân sự y tế có chuyên môn.

Khi nào cần cân nhắc đo điện cơ sàn chậu?

Khi nào cần cân nhắc đo điện cơ sàn chậu?

EMG có thể được cân nhắc khi chuyên gia cần thêm thông tin về hoạt động cơ trong quá trình đánh giá chức năng sàn chậu, chẳng hạn: 

  • Người bệnh gặp khó khăn trong việc nhận biết hoặc thực hiện đúng động tác co cơ sàn chậu. 
  • Cần quan sát hoạt động cơ khi nghỉ, co chủ động và thư giãn. 
  • Cần hỗ trợ phản hồi sinh học trong chương trình phục hồi chức năng có chỉ định. 
  • Cần đánh giá hoạt động cơ trong một số trường hợp rối loạn tiểu tiện có chỉ định thăm dò chuyên biệt. 

Không phải tất cả người có triệu chứng rối loạn sàn chậu đều cần đo EMG. Việc lựa chọn phương pháp cần dựa trên mục tiêu đánh giá và tình trạng cụ thể của người bệnh. 

Câu hỏi thường gặp 

Đo điện cơ sàn chậu có đau không? 

Điện cực bề mặt thường không xâm lấn. Với đầu dò âm đạo hoặc trực tràng, người bệnh có thể cảm thấy áp lực hoặc khó chịu. Quy trình cần được giải thích và thực hiện trên cơ sở đồng thuận. 

Đo điện cơ có xác định được cơ sàn chậu yếu không? 

EMG ghi nhận hoạt động điện cơ, không đo trực tiếp lực co cơ. Nếu cần đánh giá khả năng tạo lực hoặc áp lực, chuyên gia có thể phối hợp thăm khám và phương pháp đo phù hợp. 

MAPLe khác gì so với hệ thống đo điện cơ thông thường? 

Theo nhà sản xuất, MAPLe sử dụng đầu dò 24 điện cực bố trí theo hướng 360°, hỗ trợ ghi nhận hoạt động điện cơ tại nhiều vị trí. Đây là điểm khác biệt về thiết kế ghi nhận tín hiệu, không phải bằng chứng độc lập khẳng định thiết bị chính xác hơn mọi hệ thống khác. 

Kết luận 

Đo điện cơ sàn chậu là phương pháp hỗ trợ ghi nhận hoạt động điện của cơ, giúp chuyên gia quan sát quá trình kích hoạt, duy trì co và thư giãn cơ. Tuy nhiên, EMG không đo trực tiếp sức mạnh cơ và không thể được sử dụng độc lập để chẩn đoán mọi rối loạn chức năng sàn chậu. 

Với thiết kế đầu dò 24 điện cực, MAPLe cung cấp khả năng ghi nhận hoạt động điện cơ tại nhiều vị trí quanh vùng sàn chậu được khảo sát, hỗ trợ chuyên gia trong quá trình đánh giá và theo dõi can thiệp. Việc lựa chọn phương pháp và diễn giải kết quả vẫn cần dựa trên thăm khám lâm sàng và chuyên môn y tế. 

Vui lòng liên hệ Tân Mai Thành thông qua hotline hoặc hệ thống Fanpage – Zalo OA Tân Mai Thành Medical để được tư vấn chi tiết về nhằm chọn được giải pháp phù hợp!   

tanmaithanh.com

NỘI DUNG LIÊN QUAN

Rối loạn chức năng cơ sàn chậu có thể cải thiện không?
Rối loạn chức năng cơ sàn chậu là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và các bệnh lý liên quan

Rối loạn chức năng cơ sàn chậu là tình trạng các cơ và cấu trúc hỗ trợ ở vùng đáy […]

Điều trị loét tì đè: Vai trò của băng foam silicone trong chăm sóc vết thương
Điều trị loét tì đè: Vai trò của băng foam silicone trong chăm sóc vết thương

Điều trị loét tì đè cần kết hợp giải phóng áp lực, đánh giá mức độ tổn thương, kiểm soát […]

Cách phòng ngừa loét tì đè ở vùng cùng cụt và gót chân
Cách phòng ngừa loét tì đè ở vùng cùng cụt và gót chân

Loét tì đè thường xuất hiện tại những vị trí chịu áp lực kéo dài, đặc biệt là vùng xương […]

Điện thoại
Faceboook
Zalo
Điện thoại
Zalo
Faceboook